O turismo é, sen dúbida, unha das maiores fontes xeradoras de emprego, de estímulo ao investimento e de crecemento económico. Supón un dos principais motores de desenvolvemento e un dos sectores que máis contribúe porcentualmente ao PIB en moitos países.
Pero a actividade turística, ademais de impactar na economía dos destinos, ten implicacións sociais, culturais e ambientais que afectan tanto á poboación local como aos espazos turísticos. Así, nos últimos anos, termos como turismofobia e overtoruism volvéronse moi recorrentes para manifestar os cambios e impactos causados polo crecente fluxo de visitantes nos destinos turísticos e nos seus habitantes.
Turismofobia e overtourism
Ao falar dos conflitos derivados da masificación turística, talvez o caso máis emblemático sexa o de Venecia, que dá nome á coñecida Síndrome de Venecia. Pola súa relevancia, este fenómeno refírese a aqueles lugares nos que a masificación turística é tal que xera malestar nas comunidades locais.
Un repaso ás publicacións recentes en prensa parece apuntar que máis destinos turísticos infectáronse “” desta síndrome. Cidades como Roma, Berlín ou Ámsterdam denuncian problemas derivados da ausencia de planificación turística. Tampouco España está exenta deste tipo de polémicas; ademais de Barcelona, os arquipélagos ou cidades como Málaga e Sevilla se tamén se viron envoltas en debates que poñen de manifesto o malestar da poboación con derívaa do sector turístico.
En contraposición a este sentimento de descontento, cada vez máis profesionais do turismo apostan pola turismofilia, unha corrente menos polémica por silenciosa, que pretende o crecemento responsable do turismo a través da integración dos visitantes na comunidade local e a transición cara un modelo máis respectuoso co medio e cos destinos.. En definitiva, este movemento busca a aplicación da sustentabilidade integral e defende que o turismo, xestionado da maneira adecuada, máis que un problema para as sociedades pode, e debe, ser unha solución.
Como o turismo sostible pode mellorar a calidade de vida dos destinos?
Indubidablemente, no contexto actual faise imprescindible a transición cara a un modo de viaxar máis sostible, que sexa capaz de impactar positivamente nos destinos e, consecuentemente, recuperar o sentimento de satisfacción e orgullo da poboación local.
Aínda que é certo que a industria das viaxes ten un importante impacto na economía e no emprego, para que esta achega sexa positiva é preciso que a xestión do sector atenda a criterios de sustentabilidade. E é que o turismo sostible supón importantes beneficios para a poboación e para o territorio:
- Comecemos pola sustentabilidade ambiental: Cando a planificación é adecuada, a chegada de turistas máis que un prexuízo, pode supoñer o motivo para conservar e protexer os recursos naturais establecendo estándares de calidade ambientais adaptados á realidade de cada lugar.
- Ademais, repercute positivamente na posta en valor, a conservación e a recuperación do patrimonio e, ao falar de contornas urbanas, pode potenciar a reutilización de arquitecturas ou deseños tradicionais e históricos.
- O turismo tamén deixa pegada na sociedade e na cultura: a chegada de viaxeiros interesados no modo de vida local impulsa o intercambio cultural, fomenta o coñecemento da cultura da zona, revitaliza as tradicións e mellora a imaxe da comunidade. Por todo iso, a xestión sostible destes recursos favorece o orgullo e potencia a identidade cultural e de pertenza.
- Incentiva o investimento en infraestruturas, en lecer ou en transporte e servizos públicos dos que se beneficiarán se tanto os residentes como os visitantes.
- En contornas rurais, a actividade turística contribúe ao reto demográfico ao impulsar a creación de emprego e o aumento do consumo no comercio local.
Transformar un destino turístico en sostible
Non existe unha fórmula exacta que permita transformar os modelos turísticos e convertelos en sostibles, pero si poden seguirse unha serie de pautas que facilitarán o desenvolvemento das adecuadas estratexias de planificación turística:
- Realizar un diagnóstico inicial: pode parecer un tema menor, pero a análise estratéxica da realidade do destino é esencial para desenvolver calquera estratexia. Debe darse resposta ás preguntas «que somos?», «onde estamos?» e «onde queremos estar?».
- Dar voz a todos os axentes implicados: as estratexias de planificación turística deben ter unha mirada plural e ampla, para o que é necesario escoitar aos diferentes axentes implicados: cadea de valor empresarial, entidades públicas, axentes formativos, expertos en diferentes ramas…
- Incluír á poboación local: os residentes xogan un papel esencial, polo que é importante traballar por mellorar a percepción que estes teñen sobre o turismo e que coñezan as bondades do sector. Para que a planificación turística sexa sostible, debe ter en consideración os impactos que ten na vida cotiá dos locais.
- Definir as liñas de actuación: é importante identificar os retos aos que o destino se enfrontará de fronte os próximos anos, así como os pasos para seguir para abordalos. A folla de roteiro debe ser realista e axustarse á realidade do destino. A preparación de informes científicos ou o apoio de expertos e personalidades serán esenciais para abordar os retos definidos.
- Establecer indicadores cuantitativos e cualitativos: a sustentabilidade turística implica a integración de medidores que vaian mais alá do número de viaxeiros. O éxito do modelo debe medirse a través do grao de calidade dos servizos prestados, o benestar da poboación, o coidado do medio ou a capacidade para recuperar a cultura e as tradicións locais.
En EOSA estamos convencidos do futuro do turismo pasa pola transformación cara a un modelo máis sostible, capaz de mellorar a calidade de vida da poboación. Traballamos para construír un sector máis respectuoso coa nosa terra e coas nosas xentes. Desenvolvemos diferentes Plans de Sustentabilidade Turística en Destino, enmarcados no compoñente 14 do Plan de Recuperación, Transformación e Resiliencia.
Ademais, como oficina técnica da Agrupación industrial de Turismo de Galicia, traballamos no desenvolvemento do club de produto Galicia Destino Sostible, un hub que aglutina a oferta turística sostible existente na comunidade nun único portal, o que permite poñer en contacto de forma sinxela a empresas e viaxeiros e faciltia o acceso a calquera tipo de actividade turística en Galicia. Ademais, para asegurar o grao de compromiso das empresas adheridas, establecéronse unha serie de criterios de adhesión, que inclúen certificacións turísticas, a economía circular ou medidas de eficiencia enerxética.
Esta iniciativa é un claro exemplo do compromiso que está a desenvolver o sector turístico galego cun novo modelo de viaxar: en EOSA defendemos un turismo que poña en valor a cultura e tradicións locais, que favoreza a conservación de recursos patrimoniais e naturais, que facilite a convivencia entre locais e visitantes e que represente os valores de acollida e hospitalidade.
